Deel uw mening op onze Facebookpagina Kunst in crisis
Twitter mee met hashtag
#kunstincrisis
#KiC
#sloopkunst
#erfgoed
#gorredijk

Kunst in Crisis

Inleiding

In de nabije toekomst zullen de Skâns en het plein zeer waarschijnlijk ingrijpend veranderen. Wat betekent dit voor ‘de Levende Ent’?

De afgelopen jaren is het meerdere malen voorgekomen dat kunstwerken in de publieke ruimte plotseling verdwijnen, per ongeluk gesloopt worden of zoekraken als de openbare ruimte vernieuwd wordt, of een kantoor van eigenaar wisselt. Onlangs verdween in Raalte een werk van Willem Hussein in de shredder en ook van Jaap van der Meij zijn al werken verdwenen, onder andere het werk ‘de Drie Indianen’ in Heerenveen.

Staat ‘de Levende Ent’ ook een roemloze aftocht te wachten? Wat wil Gorredijk?

Willen de inwoners van Gorredijk dat ‘de Levende Ent’ wordt gerestaureerd en wellicht verplaatst? Of wordt er op rituele wijze afscheid genomen van dit beeld, om mogelijk ruimte te creeëren voor een nieuw werk dat past bij de huidige tijd en generaties met elkaar verbindt?

Deze website toont interviews en achtergrond berichten die DesignArbeid de afgelopen tijd heeft verzameld en die u kunnen helpen bij het bepalen van uw mening over kunst in de publieke ruimte en ‘de Levende Ent’ in het bijzonder.

aandacht
burger
democratie
participatie
politiek

Publieke kunst is van iedereen en niemand - Sa! 24

Van wie is kunst in de publieke ruimte? Het voor de hand liggende antwoord is: van iedereen. Maar wat als bijna iedereen er achteloos aan voorbijloopt? Is het kunstwerk dan van die paar inwoners die het wel een warm hart toedragen? Daarover ging dinsdagavond het publieke debat ‘Kunst in Crisis’ met sculptuur ‘de levende Ent’... Lees meer

aandacht
beeldrecht
bewust
burger
iconoclasme

Ingezonden: Beeldenstorm in een glas water? - Sa! 24

Lang niet iedere boom wordt honderden jaren oud. Er is altijd wel iemand die op enig moment oordeelt dat je moet verdwijnen. Om plaats te maken voor een gebouw of snelweg of omdat je licht wegneemt voor zonnepanelen of omdat je gewoon niet mooi genoeg bent. In alle gevallen ben je vroegtijdig gezien. Het is... Lees meer

aandacht
beeldrecht
democratie
politiek

Zorgplicht voor verweesde beelden, of toch verval | Fryslan1

Waar is de zorgplicht voor openbaar kunstbezit? Inwoners van Gorredijk konden stemmen over de toekomst van het beeld de Levende Ent van kunstenaar Jaap van der Meij, dat voor cultureel centrum De Skâns staat. Vier opties: opblazen, in stukken zagen, afbouwen en herstellen en verplaatsen.

aandacht
pers
stemmen
verkiezingen

Gorredijk stemt over kunstwerk - Sa! 24

De inwoners van Gorredijk kunnen komende week hun stem laten horen over de toekomst van het kunstwerk ‘de Levende Ent’ van Jaap van der Meij dat voor De Skâns staat. In een project van de stichting DesingArbeid staat de vraag centraal of kunstwerken in de openbare ruimte, die ooit met subsidie zijn gemaakt, automatisch het... Lees meer

iconoclasme
Kunst
vergeten

Waardevol kunstwerk Raalte in de shredder

Bij de sloop van het oude postkantoor in Raalte is een kunstwerk van Willem Hussem vernietigd. Het tien meter hoge aluminium object is tot kleine stukjes vermalen.

autoriteit
geen kunst
kennis
Kunst
onkunde
overheid

Schaamte bij kunst over besluit hond

Asser kunstenaars hebben met plaatsvervangende schaamte kennis genomen van het besluit van B en W om hond Mannes niet als kunstobject te accepteren.

Kunst
verandering
verzet

Nee bedankt, zegt de burger tegen kunst

Een 'misbaksel' in het park. De inwoners van Oudewater vinden de sculptuur van kunstenaar Gabriël Lester maar niks. De invloed van burgers op kunst in de openbare ruimte neemt toe. 'Dus nu plempen ze dat gedrocht maar hier neer.'

dialoog
Kunst
polariseert
verdeeld

Omstreden kunstwerk verdeelt Dresden

Op de plek waar in 1945 bommen van de geallieerden vielen in de Duitse stad, staat nu een gedenkteken voor de slachtoffers van de oorlog in Syrië.

Rapportage

Handelingsbereidheid

In het onderzoek naar handelingsbereidheid heeft DesignArbeid 4 processen gevolgd omdat zij als indicatoren voor mogelijke handelingsbereidheid kunnen worden gezien.

Vanuit de vraag naar de mogelijke verwijdering, keken we of er individuen initiatieven nemen om met ons in gesprek te gaan, een tegenreactie geven of zelfs in tegen actie gaan.

Gedurende het proces zijn er diverse initiatieven geweest de insteek van het onderzoek te beïnvloeden en/of te bevragen.

Direct na het verschijnen van de krant en bijbehorende persberichten – dat was voor het publiek – de eerste kennismaking met het project, werden we benaderd door een journaliste. Marita de Jong van Fryslan1. Vanuit verontwaardiging,over het feit dat het publiek over kunst zou kunnen stemmen en de implicaties van onze voorstellen heeft zij een diepgravend onderzoek gedaan, waarbij ze alle lokale stakeholders (Museum, lokale overheid, Pictoright etc) aan het woord laat.

Niet veel later verschijnt er een opinie stuk van Bouke van der Werf. ‘Een beeldenstorm in een glas water’. Samen met een aantal andere bezorgde bewoners geven ze aan dat ze – afgezien van het artikel – geen onderdeel willen zijn van dit experiment. Ze weigeren hun stem uit te brengen en roepen anderen op dit voorbeeld te volgen. Daarnaast stelt hij dat kunst vanzelfsprekend zou moeten zijn.

Wel legt hij de link met de Grote Donorshow van BNN, maar zo stelt hij is deze strategie hoewel effectief in het ‘slaperige’ Gorredijk, ongewenst.

Vanuit de informatie die we geven over het beeld, aan de hand van de interviews, kijken we naar hoe/of gelijkgestemden elkaar weten aan te zetten tot actie.

Jan Sybrandy (voorzitter van Lokaal Belang) en Twan van Duijven (voorzitter van het lokale zwembad De Delte) besluiten samen het beeld te redden. Ze hebben het plan opgevat het kunstwerk te redden en te verplaatsen naar het buitenzwembad, waar de gespierde boom een mooie plaats kan krijgen. Twan van Duijven roept bovendien leden van het zwembad op om te gaan stemmen voor verplaatsing van het beeld naar het zwembad.

Luit Beenen, één van de geïnterviewden belt bij alle bekenden op de Stationsweg (de straat waar hij woont) aan om hen te overtuigen op behoud van het beeld – en de Skâns – te stemmen.

Stemmen tijdens het referendum. Waarbij de deelnemers zich kunnen uitspreken over de 3 scenario’s voor De Levende Ent en de mogelijkheid dat het beeld behouden blijft.

Het aantal stemmers dat zelfstandig naar het stemburo komt is slechts 55 (0,9%) van de stemgerechtigden binnen Gorredijkse bebouwde kom. Dat is weinig te noemen gezien het bereik van de media.

Daar staat tegenover dat het houden van een ‘artistiek’ referendum, niet de status heeft van een politiek referendum.

Met name bezorgde burgers, met genoeg kennis van zake, begrepen dat een raadpleging, bij voldoende/of onvoldoende opkomst, wel degelijk een politieke betekenis heeft.

De outreach heeft het beeld van de opkomst  wel degelijk beïnvloed. Via de outreach zijn

Tot slot wordt er een debat georganiseerd waarbij de stemverhoudingen en de opkomst worden besproken in relatie tot de toekomst van het beeld.

Het debat wordt niet gebruikt om de discussie opkomst versus toekomst op scherp te stellen.

Er is een project uitleg en er wordt gedebatteerd over de toekomst van het Beeld. Ook wethouder Rob Jonkman is aanwezig, en vertrekt kort nadat de uitslagen bekend zijn gemaakt.

Journaliste, Marita de Jong laat Rob Jonkman in een artikel aan het woord.

In de research fase biedt Rob Jonkman ons, off the record, aan het beeld te kopen voor € 20.000,- waarna we er zelf mee mogen doen wat we willen. Verder stelt hij in het interview op Kunstincrisis.nl dat de gemeente kunstwerken laat verworden – met andere woorden, geen gevolg geeft aan de zorgplicht.

Tot slot geeft hij aan dat een beeld blijft bestaan tenzij er gebouwd moet worden, of het in de weg staat.

In het interview met Marita de Jong stelt Rob Jonkman, dat er van optie tot vernieling nooit sprake is geweest.

Ook tijdens het interview met Omrop Fryslan bevestigt Rob Jonkman het idee dat de gemeente zorg zal dragen voor het beeld. Al benadrukt hij dat de financiëen mogelijk uit crowdfunding zullen worden gerealiseerd.

In het artikel in SA!24 wordt in het artikel ‘Publieke kunst is van iedereen en van niemand’ het dilemma helder geschetst. Met als slotvraag, vinden ‘we’ het wel best als het beeld door twee particulieren naar het zwembad wordt verplaatst.

De methode is een succes gebleken. Een groot deel van de inwoners van Gorredijk heeft nagedacht over kunst in de publieke ruimte en over ‘de Levende Ent’ in het bijzonder.

Een deel van de groep heeft zich vervolgens uitgesproken over de toekomst. Een toekomst waarbij hen de keuze werd voorgelegd: is het sloopkunst of erfgoed.

Dit laat onverlet dat het traject een outreach nodig heeft om te komen tot een ‘representatieve’ of democratische steekproef.

Het is niet duidelijk of het onderwerp een relatie heeft met de opkomst, omdat er simpelweg geen lokale referenda worden gehouden, een respondent stelde:“Ik vind het maar niks en een drukte van niks”

De volgende stap in het traject/idee, is nadenken hoe het publiek, of de overheid een rol kan spelen in onderhoud van een kunstwerk. En hoe de geactiveerde bevolking daarbij een rol kan spelen. Scholieren op de BHS en twee eigenzinnige burgers in Gorredijk hebben aangegeven dat ze daar klaar voor zijn, maar dan niet volgens de regels van de normale democratie.

Jaap van der Meij over ‘de Levende Ent’
Plastiek 15

Woedende Ent, Gorredijk

Het Frappeert R. altijd hoe mensen in het verleden en heden de natuur naar hun hand zetten. Vrijwel alle ons bekende dieren en planten zijn uitgeprobeerd op hun mogelijkheden de mens voedsel, comfort, spel, leut te bieden.

Neem nu bijvoorbeeld eens bomen. Wat heeft hij er niet mee uitgehaald, in welke vormen werden ze niet verknipt! Men maakte er dwergjes van, men hield ze in bolvorm, pyramides, labyrinten werden ontworpen. Terreinen werden er mee afgezet, versperringen opgericht. Buiten nog hun verbruik tot papier, meubelen, huizen etc. De boer die zomers te veel zon in huis kreeg knipte ze tot zonneschermen. In het voorjaar zondoorlatend, in de zomer kregen ze hun uitlopers met gebladerte” linde, eiken, beuken etc. werden ervoor ingezet. Met hun armen wijd gespreid, zo nemen ze markante vormen aan! Staan ze voor de huizen, behoedend, gesticulerend, wuivend, hun gebarentaal vertelt veel omtrent de bewoners en dat huis.

Datgene wat ze vertellen gaat echter aan veel mensen voorbij. Strak en Star voor zich uit starend, ontgaat  hen veel van de hun omringende wereld. Het sprookje is hen nooit verteld.

Bovenvermelde boomfiguren kan je ook zomaar in het vrije veld tegenkomen. Het bijbehorende boerderijtje si reeds lang verdwenen. Maar zij staan er nog met hun nu zinloos geworden gebaar. Zinloos? Verre van dat, zij verhalen nog steeds.

R. plaatste voor de Skans te Gorredijk een plastiek dat geïnspireerd is op zo’n boom. Dit is een woedende boom. Met gebalde vuisten ten hemel schreiend. Niemand ziet dat! Dacht je dat de voorbijgangers dat zien? Dacht je dat de toenmalige burgemeester het zag? De journalist die R. interviewde? Is het een wonder dat R. denkt met molentjes te lopen, dat iets in zijn hersenpan loszit, of dat er iets geestelijks mis is?

Wanneer R. Gorredijkers vraagt of hen die er regelmatig komen of ze wel eens de ‘Woedende Ent’ hebben gezien dan zijn ze verbaasd dat er überhaupt een een plastiek staat. Toch staat hij daar centraal, opvallend en wordt niet eens slim verborgen, zoals elders.

Waarom werd die boom woedend en staat hij daar schreiend?

Bij het café de Driehoek op weg naar Beetsterzwaag afslag Lippenhuizen stonden eens vijf kolossale bomen. Reusachtig, vijftig jaar oud, met stammen als wagenwielen! Schitterend beheersten ze de allée richting de Sweach.

Helaas af en toe horde Jan van de Driehoek een doffe klap. Door wat voor verkeerde manoeuvre ook, af en toe botsten auto’s daar op elkaar. Er vielen doojen. Toen vielen er meer doojen, namelijk vijf kolossale monumentale bomen ten behoeve van een keurige doorsnee kruising.

Daarom staat die Ent daar in Gorredijk.

Het gebaar van dit plastiek is niet mis te verstaan. En het schreien? Het schreien ontstaat uit een enkele traan, die af en toe uit een ooghoek welt. Tussen de takken is namelijk een nestkuil of een plantkuil gespaard. Deze kuil is door een buisje verbonden met een ooghoek in de stam.

Wanneer het nu regent of ment geeft de plant water dan sijpelt er door het buisje, ook wel traanklier geheten, vocht uit het ene oog.

Misschien helpt het, wanneer een plantenman in die kuil een bloeiende struik weet te kweken of een klein plant die zich om een van de armen strengelt, de aandacht van de voorbijgangers te trekken.

Misschien nog één gedachte aan die machtige reuzen die vielen ten bate van een keurige verkeersituatie.

Onderzoek

DesignArbeid doet onderzoek naar kunst in de publieke ruimte en neemt daarvoor het werk ‘de Levende Ent’ in Gorredijk als onderzoeksobject. In de oorspronkelijke vraag in besloten lag – voor social design en kunst collectief DesignArbeid – de vraag voor, de waarde van een kunstwerk te meten en tegelijkertijd de verantwoordelijkheid voor onderhoud van het werk over te dragen aan mogelijke deelnemers van een participatief kunst traject.

Het uitgangspunt voor het onderzoek van DesignArbeid met betrekking tot het kunstwerk De levende Ent in Gorredijk is tweeledig. Op de eerste plaats vervangt DesignArbeid het begrip participatie door handelingsbereidheid als een weigering om onderdeel te worden van het pact tussen kunstenaar en overheid in de tot stand koming van de participatiemaatschappij. En op de tweede plaats herkent DesignArbeid de problematische aanwezigheid van kunst in de openbare samenleving vanwege de gebrekkig democratische besluitvorming die heeft plaatsgevonden waardoor, zeker in het geval van de werken van Jaap van der Meij, geen enkele bewoner ooit heeft gevraagd om een dusdanig werk. Een buurt wordt er mee opgezadeld en alleen wanneer een buurt zich duidelijk en in grote getale voor het werk uitspreekt, heeft het recht van bestaan in de openbare ruimte. Beide uitgangspunten komen samen in de onderzoeksvraag: hoe kan ik de handelingsbereidheid van de omwoners van de Levende Ent vergroten vanuit een kritisch politiek interventie die niet als uitgangspunt heeft dat het beeld van waarde is en bewaard moet blijven, maar die juist als uitgangspunt heeft dat het werk gesloopt kan worden omdat er geen goede democratisch fundament onder het beeld ligt. Wil het beeld bestaansrecht hebben, dan moeten mensen zich maar gaan opwerpen als beschermers van het beeld. DesignArbeid draait de zaken daarmee om. (tekst: Anke Coumans)

Interviews met

Akke van der Spoel
Corina Blom
Cornelis Postma
Hendrikus de Boer (Riekus)
Iris Koppert
Jacqueline Verhoef
Kevin de Kroon
Luit Beenen
Maaike Van den Berg
Peter Postma
Rob Jonkman

DESIGN ARBEID

Ruben Abels (Concept en ontwerp, vormgeving)
Iris Vetter (Fotografie, video’s, teksten )
Sara Sjöström (Illustraties, planning)
Erik de Graaff (Website)
Marloes Verhoeven (Planning, financiën)

Met dank aan

Barbara Asselbergs (overleg en reflectie)
Anke Coumans (overleg en reflectie)
Lex de Jong (social media consultant)
Merel Driesen (coördinator LAPS)
Jacqueline Verhoef (coördinator museum Opsterland)
Sjoerd Wouda (de man met de contacten)
Pluk

Reflectoren

Anke Coumans (Lector Image in Context, academie Minerva)
Jeroen Boomgaard (Lector Art & Public Space, Rietveld academie)
Nathalie Beekman (action researcher)
Rogier Blom (researcher)
Niels van Maanen (researcher)

met onder- steuning van

Kunst in Crisis is een project van DesignArbeid. Het project komt voort uit Kunst met een Opdracht en wordt uitgevoerd binnen het lectoraat Image in Context van Anke Coumans – Academie Minerva.

Het project ‘Kunst met een Opdracht, kunst en gemeenschap’ is een initiatief van sjèm en ko. en wordt uitgevoerd in opdracht van Tresoar, Frysk Histoarysk en Letterkundich Sintrum. Het project wordt mogelijk gemaakt door de bijdragen van het Mondriaan Fonds, het VSB Fonds, Bankgiroloterijfonds/Stichting Doen, BNG Cultuurfonds, Ars Donandi, Stichting Zabawas, GGB Bolhuisfonds,  de Gravin van Bylandtstichting en het Brucken Fock Fonds. Sponsoren: sjèm en ko., Metafoor Media.